2026-cı ilin turizm yayının yekunları və mədəniyyət ilə turizm sahələrinin birləşdirilməsi zərurəti haqqınd

15:30 13 sentyabr 2026
Larisa Cavanşir
## 2026-cı il turizm mövsümünün anatomiyası: Azərbaycan niyə rentabelliyini itirir və idarəetmə böhranını necə aradan qaldırmalı?
KİV-də yer alan məlumatlara, yerli turizm və otelçilik sektoru, həmçinin istirahət və əyləncə mərkəzləri nümayəndələrinin rəylərinə əsasən, 2026-cı ilin yay mövsümü Azərbaycanın turizm bazarındakı gizli struktur problemlərini üzə çıxarıb: ölkəyə gələn turist axınının rəsmi olaraq 9,2% azalması paytaxtın mehmanxana fondunun 30 faizlik boş qalması ilə müşayiət olunub. Bağlı quru sərhədləri və Yaxın Şərq böhranı mükafat (premium) seqmentinə ciddi zərbə vurduğu bir vaxtda, ekspertlər vektorun köklü şəkildə dəyişdirilməsinin vacibliyindən — otellərdə qiymətlərin şaxələndirilməsindən tutmuş, dünyanın aparıcı dövlətlərinin təcrübəsinə uyğun olaraq dövlət qurumlarının birləşdirilməsinə qədər radikal addımların atılmasından danışmağa başlayıblar.
## Azalma statistikası və iqtisadi amillər
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə:

* 2026-cı ilin yanvar-iyul ayları ərzində Azərbaycanı 191 ölkədən 1 mln 342,6 min əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxs ziyarət edib. Bakı otellərində yay aylarının pik dövründə sifarişlərin ümumi azalması 30%-ə çatıb, xarici qonaqların yerləşdirmə xidmətlərinə çəkdiyi ümumi xərclər isə dərhal 30,2% azalıb.

Ekspertlərin fikrincə, bu azalmanın iqtisadi və geosiyasi tətikləyicilərinə aşağıdakılar daxildir:

* Sərhədlərin infrastruktur çıxılmazlığı: Quru sərhədlərinin bağlı qalması (yeri gəlmişkən, xüsusi karantin rejimi yenidən 1 oktyabr 2026-cı il tarixinədək uzadılıb) ölkəni kütləvi büdcəli avtomobil və dəmir yolu axınından məhrum edib. Nəticədə qonaqların 72,4%-i ölkəyə yalnız hava nəqliyyatı vasitəsilə gəlmək məcburiyyətində qalıb ki, bu da hər zaman onların maddi imkanlarına uyğun gəlmir.
* Yaxın Şərq aviasiya böhranı: İran ətrafındakı geosiyasi gərginlik və hava dəhlizlərinin bağlanması Fars körfəzi ölkələrindən gələn turist axınının 32,8% (159,5 min nəfərə qədər) azalmasına səbəb olub. Azərbaycanda bu seqment ənənəvi olaraq ən yüksək büdcəli seqmentlərdən biri hesab olunurdu.

## Axınların müqayisəli təhlili (yanvar — iyul 2026-cı il)

| İstiqamət | Ümumi həcm (nəfər) | 2025-ci ilə nisbətdə dinamika | Əsas tərəfdaş ölkələr (axındakı payı %) | Nəqliyyatın əsas növü |
|---|---|---|---|---|
| Gəlmə turizm (AR-ə gələn əcnəbilər) | 1 342 600 | ▼ -9,2% | Rusiya (28,3%), Türkiyə (20%), İran (7,9%), Gürcüstan (4,7%), Qazaxıstan (4,6%) | Hava (72,4%), Quru/Dəmir yolu (26,2%) |
| Gətmə turizm (Xaricə gedən AR vətəndaşları) | 1 160 100 | ▼ -2,4% | Türkiyə (42,7%), Rusiya (15,9%), Gürcüstan (12,4%), İran (5,8%) | Hava (70,4%), Quru/Dəmir yolu (27,6%) |

## Ekspertlərin rəyi: «Premium» seqmentin tələsi
Cavabları Azərbaycanın aparıcı KİV-lərində dərc olunan Azərbaycan Turizm Agentlikləri Assosiasiyasının İdarə Heyəti sədrinin müşaviri Müzəffər Ağakərimov və turizm sahəsi üzrə ekspert Rəhman Quliyev həmrəydirlər: 2026-cı ilin yayında otel biznesi struktur təklif böhranı ilə üzləşib.
Ekspertlər iki əsas problemi qabardırlar:

   1. Üç ulduz qıtlığı: Bakıda və regionlarda yeni otel və restoranların əksəriyyəti premium seqment (4 və 5 ulduz) üçün tikilib. Qlobal qənaət şəraitində bazarda əlçatan, keyfiyyətli üçulduzlu mehmanxanalara və hostellərə kəskin ehtiyac var.
   2. Alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsi: Turistlər ölkə daxilində xeyli az pul xərcləməyə başlayıblar. Qənaət etmək üçün müstəqil səyahətçilər klassik otellərdən fərdi mənzillərin qısamüddətli icrası sektoruna keçirlər ki, bu da otelləri rentabellikdən məhrum edir.

Rəqabət qabiliyyətini qaytarmaq üçün otelçilər tarif şəbəkələrinə yenidən baxmalı, çevik B2B proqramları tətbiq etməli və «Middle» (orta) klas seqmentini inkişaf etdirməlidirlər.
## Xülasə: Beynəlxalq təcrübə sistemli islahatların açarı kimi
2026-cı il mövsümünün yekunlarını şərh edən ekspertlər vurğulayırlar: qlobal keyfiyyət sıçrayışı üçün yalnız nöqtəvi marketinq addımları (məsələn, qiymətlərin endirilməsi) və «məxməri mövsüm» gözləntiləri artıq kifayət deyil. Turist axınının 9,2% azalması və premium mehmanxana fondunun boş qalması əsas problemi — Azərbaycanın zəngin mədəni-tarixi irsi ilə kommersiya turizm məhsulu arasında vahid sinergiyanın olmamasını ortaya qoydu.
Bu cür struktur böhranlarını həll etmək üçün dünya təcrübəsi effektiv institusional yanaşma — mədəniyyət və turizm sahələrinin vahid nazirlik daxilində birləşdirilməsini işləyib hazırlayıb. Bu təcrübə dünyanın aparıcı turizm ölkələrində uğurla tətbiq edilir:

* Türkiyə (Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi) — tarixi abidələrin, arxeoloji qazıntıların, muzeylərin və otel zonalarının idarə edilməsinin bir əldə cəmləşdiyi klassik nümunədir ki, bu da bütöv və maliyyə baxımından uğurlu turizm məhsulları yaratmağa imkan verir.
* Çin (ÇXR Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi) — qurum genişmiqyaslı beynəlxalq axınları cəlb etmək üçün milli mədəni irsi məqsədyönlü şəkildə monetizasiya edir.
* Cənubi Koreya (Mədəniyyət, İdman və Turizm Nazirliyi) — müasir mədəniyyəti, festivalları və qonaqpərvərlik sənayesini əlaqələndirərək, Koreya dalğası (Hallyu) fenomeni vasitəsilə ölkə brendini qlobal səviyyədə təbliğ edir.
* İtaliya, Yunanıstan və Mərkəzi Asiya ölkələri (Özbəkistan, Qazaxıstan) da büdcələrin optimallaşdırılması və vahid milli strategiyanın yaradılması üçün müxtəlif dövrlərdə bu qurumların birləşdirilməsinə müraciət ediblər.

Azərbaycan üçün əsas nəticə:
Qısaca desək, problemin mahiyyətinə uyğun olaraq, turizmlə bağlı bütün sahələrin tam şaxəli inkişafını və qarşılıqlı əlaqəsini təmin edən dövlət idarəetmə sistemi yaradılmalıdır. Bura mədəniyyət, xidmət, istirahət və şübhəsiz ki, nəqliyyat daxildir. Başqa cür mümkün deyil... Ənənəvi bazarların (məsələn, Fars körfəzi ölkələrinin) geosiyasət səbəbindən müvəqqəti zəiflədiyi, yerli biznesin isə büdcəli təkliflərin qıtlığından əziyyət çəkdiyi bir şəraitdə, Azərbaycanın turizm sahəsinin idarəetmə sistemində ciddi yenilənmə aparması son dərəcə zəruridir. Azərbaycan Dövlət Turizm Agentliyi və Mədəniyyət Nazirliyinin səylərinin birləşdirilməsi marketinqi yenidən qurmağa, respublikanın tarixi potensialını qonaqları bütün il boyu cəlb edə bilən çevik, rəqabətədavamlı və əlçatan bir turizm məhsuluna çevirməyə, kütləvi turizmi inkişaf etdirməyə və nəticədə sahəni mövsüm amillərindən və lüks seqmentdən olan kəskin asılılıqdan xilas etməyə kömək edərdi.